In gesprek met bewoners van Prins Alexander - foto: Aad Hoogendoorn
05 november 2025
Water, verdichting en cultuur: kansen en uitdagingen in Prins Alexander
Leestijd: 8 minuten
Om te voorzien in de behoefte aan meer woon- en werkvoorzieningen werd in tweede helft van de vorige eeuw de Prins Alexanderpolder drooggelegd. Inmiddels is het gebied uitgegroeid tot het grootste stadsdeel van Rotterdam met bijna 100.000 inwoners. Tijdens het Stadmakerscongres komen de uitdagingen en kansen in Prins Alexander veelvuldig aan bod. Ter voorbereiding deelden Danny Nelemans (gemeente Rotterdam), Nadia Pepels (Studio Nadia Nena) en Herman van Dongen (Stichting Hart voor Prins Alexander) hun gedachtes, ervaringen en plannen. Wat speelt er volgens hun allemaal in dit dynamische stadsdeel? En hoe kijken zij naar de toekomst?
Van beheers- naar ontwikkelgebied
Danny Nelemans is al bijna acht jaar gebiedsstedenbouwkundige in Prins Alexander. De afgelopen jaren heeft hij het gebied steeds meer zien veranderen van beheersgebied waar maar af en toe iets gebeurde, naar ontwikkelgebied. “Er speelt genoeg; zo moeten er duizenden nieuwe woningen komen. Daarbij komt er natuurlijk een derde oeververbinding en zijn er plannen voor hoogwaardige ov-lijn die Zuidplein met Prins Alexander moet verbinden.” Wat ontbreekt in het stadsdeel is een gemixt centrumgebied waar je langer wil verblijven, vertelt Nelemans. “Daarom hebben we een aantal jaar terug de visie Alexanderknoop opgesteld waarin verdichten, vergroenen, vermengen en verblijven hand in hand gaan – de Alexanderknoop als centrum voor de regio en als hart van Oost.”
Maar het blijft niet bij een visie. Nelemans: “We bouwen ook al heel hard aan het nieuwe centrum met een nieuw stadsplein. En met de transformatie van oude kantoren naar woningen, worden die gebouwen compleet vernieuwd en verschijnen er ook al nieuwe woongebouwen met waardevolle voorzieningen in de plint. Het idee is dat de Alexanderknoop, een belangrijk mobiliteitsknooppunt, een plek wordt waar volop ruimte is voor wonen, werken, winkelen en recreëren in een groene en klimaatbestendige omgeving.”
Pompen of verzuipen
Klimaat is sowieso een hot topic in Prins Alexander. Architect Nadia Pepels is vorig jaar begonnen met het in kaart brengen van alle verschillende opgaves in het gebied. “De Prins Alexanderpolder is een van de laagstgelegen gebieden van Nederland en dat brengt verschillende uitdagingen met zich mee. Achter droog wonen zit een heel systeem van gemalen en watergangen om het waterpeil te reguleren. Daarnaast hebben we nog de kwestie van kwelwater, grondwater dat vanuit de bodem naar de oppervlakte komt. Dit kan leiden tot bruinverkleuring, wat iets doet met je beleving van het water maar ook een negatief effect heeft op waterplanten. En dan is er ook nog de bodemdaling in het gebied, wat weer kan leiden tot schade aan funderingen. Stuk voor stuk grote opgaves.
“Prins Alexander is een kwetsbaar stuk stad. Daar moet je zorgvuldig mee omgaan.”
– Nadia Pepels (Studio Nadia Nena)
In gesprek met bewoners
Zijn die grote opgaves wel een onderwerp achter de voordeuren? Wat speelt er sowieso bij de bewoners? Pepels ging de wijken in. “In gesprekken met bewoners kwamen we erachter dat ze niet zo met die waterproblematiek bezig zijn, maar wél met de problemen van alledag: het aanbod van voorzieningen en ontmoetingsplekken, sociale cohesie, veiligheid, verwarde mensen op straat, fantasieloze speelplekken, de angst dat de wijk wordt volgebouwd met torens. Mensen hebben niet meer het gevoel dat het hun buurt is.”
Terechte vraagstukken, vindt Pepels. “Een van onze gedachtesporen was: maakt de buitenruimte het polderkarakter zichtbaar en begrijpelijk? Kun je dat koppelen aan de opgaves die bij bewoners spelen? En kun je mensen zo veel meer betrekken bij de aard van hun wijk en dus de waterproblematiek? Door bijvoorbeeld de singels onderdeel te maken van je beleving van de buitenruimte waardoor je laat zien: dit is het waternetwerk dat het gebied in stand houdt. En dat vervolgens koppelen aan plekken van ontmoeting, activiteit, spel.”
Het water omarmen
Nelemans beaamt dat. “Als gemeente doen we steeds meer onderzoek op dat gebied en werken we ook samen met bijvoorbeeld waterschappen. Het water stopt niet bij de kavelgrens, dus ook bewoners zullen zich er beter van bewust moeten worden. Hoe kunnen zij zelf het water vertragen of vasthouden? Om het gebied leefbaar te houden, moeten we met elkaar, dus burgers, gemeente en waterschap, het water omarmen. Zo zijn we bijvoorbeeld aan het verkennen hoe je in Prins Alexander kunt wonen met of zelfs óp het water.”
“Hoe rijgen we al die opgaves aan elkaar, verdichting, mobiliteit, het poldervraagstuk en water en bodem sturend?”, gaat Pepels verder. “Dat is een zoektocht die we als ontwerpers met andere specialisten moeten aangaan. Het perspectief van bewoners vormt de basis: wie zijn zij? En wat hebben zij nodig? Prins Alexander is een kwetsbaar stuk stad. Daar moet je zorgvuldig mee omgaan.”
Cultuur in Prins Alexander
Wat bewoners óók nodig hebben zijn goede voorzieningen, betoogt Herman van Dongen. En dan specifiek sociaal-culturele voorzieningen, zoals een cultuurhuis. “Waarom mensen in Prins Alexander wonen? Vanwege de rust en de ruimte, het groen en de betaalbare woningen. Niet voor cultuur, en daar moest verandering in komen.” Vanuit de Stichting Hart voor Prins Alexander organiseerde Van Dongen een aantal ‘culturele cafés’ in leegstaande gebouwen, gericht op muziek, theater en discussie. Van Dongen: “Dat was een geweldig concept en liep als een trein. Al snel kwam er vanuit SKAR een voorstel om de eerste culturele broedplaats in Oost te lanceren.”
“De Smelterij is de eerste culturele broedplaats van Oost in het hart van de Alexanderknoop.”
– Herman van Dongen (Stichting Hart voor Prins Alexander)
Die broedplaats vond een plek in het Koperstraatgebied, in het hart van de Alexanderknoop. “In ‘de Smelterij’ vind je niet alleen ateliers voor (video)kunstenaars, podcastmakers en muzikanten, maar is er ook een zaal en een podium”, gaat Van Dongen verder. “Het moet een plek worden voor mensen binnen én buiten Prins Alexander. De Rotterdamse Engage Biennial (een beweging die makers, buurtbewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties samenbrengt, red.) heeft er al hun pitchavonden gehouden.”
Een nieuw leven voor Club Blu
Een andere grote culturele kans ziet Van Dongen in Club Blu (in de jaren tachtig geopend onder de naam Tomorrowland): de bekende discotheek langs de A20. Van Dongen: “Dat moet niet wéér een nachtclub worden, want dat geeft te veel overlast. In samenwerking met onder meer N8W8 Rotterdam en De Nachtdienst kijken we wat wél kan en zoeken we originele, nachtcultuurwaardige en experimentele voorstellen van makers, kunstenaars en artiesten. Het is zo’n iconisch gebouw op zo’n prominente plek in Prins Alexander – daar moet je gewoon iets mee.”
Van Dongen is trots op de vorderingen die de afgelopen jaren zijn gemaakt. “De Smelterij staat, er worden hier verschillende activiteiten georganiseerd zoals North Sea Round Town en vele nieuwe plannen zijn in de maak. Wat ik nog wel een stevig aandachtspunt vind, is voorzieningen voor jongeren. Die ontbreken echt nog in Prins Alexander.”
Onderwijs en bedrijvigheid
Dat ziet de gemeente ook. Nelemans: “Er wordt stevig geïnvesteerd in sport en onderwijsvoorzieningen, maar ook in plekken waar jongeren elkaar ongedwongen kunnen ontmoeten. Tegelijkertijd bieden jongeren ook kansen. Prins Alexander heeft een unieke mix van onderwijs en bedrijvigheid, en het zou mooi zijn als die zich verder zou kunnen ontwikkelen. Ik heb het dan specifiek over de kansen voor de maakindustrie, het doorontwikkelen van ambacht samen met de grote instellingen die al in het gebied zitten, zoals het Techniekcollege. Hoe mooi zou het zijn als de wisselwerking tussen onderwijsinstellingen en technische bedrijven zoals Eneco en andere partners het gebied verder een boost geven?”
“Uiteindelijk moet Prins Alexander een interessant milieu worden waar wonen, winkelen, werken, onderwijs, groen en diverse voorzieningen samenkomen”, besluit Nelemans. “Hierbij is het belangrijk dat we niet alleen de focus leggen op nieuwkomers, maar ook sterk inzetten op de gemeenschap die er nu naar alle tevredenheid woont, dat Prins Alexander een plek blijft waarmee zij zich identificeren.”
Prins Alexander op het Stadmakerscongres
Ook meepraten over de uitdagingen en kansen in Prins Alexander? Schuif om 10:30 uur aan in de grote zaal bij ‘Bouwen aan sociaal’, om 13:00 uur in de grote zaal bij ‘Wonen, wonen, wonen’ en om 14:45 uur in de grote zaal bij ‘Duurzaam voortbouwen’. ’s Ochtends gaat er ook een tour naar het stadsdeel, ‘Cultuur in Prins Alexander’.
Dit artikel maakten we in de aanloop naar het Stadmakerscongres 2025.