Leven in de laagstgelegen polder van Nederland

Prins Alexander staat aan de vooravond van een grootschalige transformatie. Als een van de laagstgelegen én dichtstbevolkte gebieden van Nederland, met een bouwopgave van circa 16.000 nieuwe woningen, is de druk op ruimte, water en leefkwaliteit groot. Klimaatadaptatie, wisseling van bewoners en stedelijke verdichting maken duidelijk dat de opgave niet alleen ruimtelijk of technisch is, maar ook sociaal en cultureel. 

 “Soms staat de kelder vol met water”. 

 

Onderzoek vanuit de leefwereld 

In opdracht van AIR onderzocht Studio Nadia Nena hoe deze ruimtelijke opgaven verbonden kunnen worden met de dagelijkse leefwereld van bewoners. Hoe wordt het landschap van water, infrastructuur en wonen ervaren? En hoe kunnen deze perspectieven onderdeel worden van het gesprek over de toekomst van de wijk?  

Het resultaat is een uitgebreid sociaal ruimtelijk onderzoek. Naast een ruimtelijke analyse is er tijdens verschillende sessies, workshops en veldwerk input opgehaald bij bewoners en professionals. Belangrijke thema’s zijn water, wonen en cultuur. Er vonden onder meer twee workshops plaats op de markt op het Samuel Esmeijerplein, waar bewoners in gesprek gingen over hun leefomgeving.  

Veel bewoners zijn positief over de wijk (“Wij wonen al 65 jaar met plezier in de Prinsessenflats!”), maar hebben toch ook kritiekpunten: ze missen bijvoorbeeld cultureel aanbod, vinden het groen niet goed onderhouden en dat er nu wel heel veel wordt volgebouwd.  

Wat ook opvalt is dat bewoners niet zo bezig zijn met het water(peil) in de wijk. Zo vertelt een bewoner: “Ik woon vier meter onder N.A.P., maar het water komt niet hoor, pas over 100 jaar”. Een ander zegt niet veel te merken van het water, maar vertelt daarna wel een pomp aan te hebben gelegd met de buren. 

“We hebben het nooit over het water gehad”.  

 

Na de gesprekken op de markt, werd een waterwandeling georganiseerd door Prinsenland en Het Lage Land met experts en een stadsecoloog. Evenals een expertsessie over water in het gebied. We leren dat ondanks de natuurlijke uitstraling van het groen en water de ecologische verbindingen hier worden beperkt. Dit komt door menselijk beheer en stedelijke infrastructuur, waardoor alleen de meest veerkrachtige soorten flora en fauna overleven. In de expertsessie komen juist de gevolgen van de bouwprojecten in het gebied (en de Alexanderknoop) op de bestaande structuren naar boven. 

“’s Nachts verzamelen zich op dit betonnen eiland tot wel 200 nijlganzen. Ze komen hier uitsluitend slapen, veilig, omdat er geen mensen of roofdieren komen”.  

 

 

Tot slot vond een Jane’s Walk plaats, een stadswandeling geïnspireerd door de ideeën van Jane Jacobs, een invloedrijke stadsactiviste die pleitte voor mensgerichte steden. Tijdens deze wandeling, georganiseerd in samenwerken met Studio Stadmosfeer, gingen bewoners op pad door de wijken om hun ervaringen en perspectieven te delen. 

“We lopen door de M.C. Grimberg-Huijserstraat. Het is een gemoedelijk, autovrij straatje. Tijdens de wandeling wordt er niet alleen gekeken en geluisterd, maar ook geroken — ergens wordt duidelijk lekker gekookt. De geur draagt bij aan de huiselijke en gezellige sfeer van de straat. Anderen krijgen er juist honger van.”

 

Een narratieve kaart van Prins Alexander 

De verhalen, observaties en bevindingen van het onderzoek zijn verzameld in een ‘narratieve kaart’, Deze kaart verbeeldt Prins Alexander in twee met elkaar verweven lagen: een ecologische en een sociale. Als basis dient de waterstructuur van de wijk. Hierdoor ontstaat geen traditionele plattegrond, maar een gelaagde kaart waarin water, cultuur en wonen samenkomen. De kaart maakt zichtbaar hoe ruimtelijke vraagstukken en dagelijkse ervaringen elkaar beïnvloeden en met elkaar verbonden zijn. 

Bekijk de narratieve kaart en lees hier het volledige onderzoek. 

Aan het onderzoek en de gesprekken werkten diverse partners mee: Studio Nadia Nena, Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling, Wijkhub Lage Land, Woonstad Rotterdam, JVST, Posad Maxwan, Bureau Stadsnatuur (Natuurhistorisch Museum Rotterdam), Studio Stadmosfeer en Huis van de Wijk Lage Land. 

Buitenstad: Prins Alexander

Dit onderzoek is onderdeel van het programma Buitenstad: Prins Alexander. AIR onderzoekt via culturele wijkprogrammering hoe grote ruimtelijke transities kunnen worden benaderd vanuit de bewoners en lokale identiteit. Het programma richt zich op de wisselwerking tussen ruimte, cultuur en samenleving in een gebied dat ingrijpend verandert. 

In 2026 krijgt Buitenstad: Prins Alexander een vervolg met een verdiepende focus op de relatie tussen water, cultuur en wonen. Daarbij gaan we opnieuw in gesprek met bewoners over de toekomst van Prins Alexander.